قدامه بن جعفر الكاتب البغدادي ( مترجم : حسين قره چانلو )
55
نبذ من كتاب الخراج وصنعة الكتابة ( فارسى )
بنا بر اين راه تا آن گردنهاى كه ميان دهات نزديك و متصل بهم ، خورتكين دهقان واقع شده ، ادامه دارد . اين گردنه ، بلند و صعب العبور است و هرگاه برف بر آن بارد ، عبور و مرور نمىشود . از اين گردنه تا اطباش « 1 » كه راه در كوهها و فراز و نشيبها بالا و پايين مىرود ، يك روز راه است . اطباش شهرى است در كنار آن گردنهء بلند ، كه ميان تبت « 2 » و فرغانه و نوشجان واقع شده است . از اطباش تا نوشجان بالا « 3 » يك راه از كوههاى كوچكى مىگذرد و راه ديگرى از سرزمين پر گياه و چشمههاى آب ، كه آباديى در آن نيست عبور مىكند ، و كسى كه از اين راه مىرود ، با خود آنچه را نياز دارد ، بر مىگيرد . و مسافران اين راه را طى مىكنند ، و كمتر اتفاق مىافتد كه به شش منزلى آن برسند . از نوشجان بالا تا جايگاه تغزغر خاقان ، « 4 » ، پادشاه تغزغر سه روز راه است . از شهر طراز بسوى راه كيماك بر مىگرديم . راه از طراز به قريتين ( دوده ) مىرسد و آن جايگاهى است كه به آن
--> ( 1 ) Atbasch ، ر ك به ابن خرداذبه ، ص 30 ؛ دخويه در پاورقى متن عربى ابن خرداذبه ، ص 30 به صورت طباش تصحيح كرده است . ( 2 ) Tibat ، ( تبّت ، بالضم و زمخشرى به كسر حرف دوم تبّت نيز گفته است . مراصد الاطلاع ، ج 1 ، ص 251 ؛ ر ك به ابن خرداذبه ، ص 30 ؛ حدود العالم ، ص 73 - 74 - 75 - 76 . ( 3 ) Nouschadjan Superieur ، ر ك به ابن خرداذبه ، ص 30 ؛ ابن فقيه ، ص 328 ؛ مقدسى محل مذكور را به صورت برسخان ( برسخان ) ضبط كرده است ، ص 275 . ( 4 ) Toghozghor - Khakan ، ر ك به ابن خرداذبه ، ص 30 - 31 ؛ دخويه در پاورقى متن عربى ابن خرداذبه ، ص 30 ، محل مذكور را به صورتهاى تغرعز ، تغزغز ، تصحيح كرده است . ابن فقيه ، ص 328 ؛ اصطخرى ، ص 9 ؛ ابن حوقل ، ج 1 ، ص 23 ؛ مقدسى محل مذكور را به صورت بغراخاقان آورده ، ص 341 .